Jacob do Bandolim (V- Trans la tempo)

TKoro disŝirita de l’emocio

Jacob kaj la kantistino Elizeth Cardoso dum la spektakloj de 1967.

En la 19-a de Marto 1967 estis kundonata Jacobon, fare de la Jazz & Bossa Klubo la “Medajlo Ordo de la Bossa”. Jacob, alvenante al la Teatro Casa Grande, en la Sudparto de Rio, por ĝin ricevi, surpriziĝis vidinte junaĝa publiko, tute malsimila ol tiu al kiu alkutimiĝis dum siaj “noktaj vesperoj” en Jacarepaguá, timigita, li ekpensis ne sin prezenti. Konvenkita de la amikoj, li ŝanĝis sian ideon kaj faris antologikan spektaklo, pri kiu, Jacob rediris: “estis por mi granda feliĉo esti aplaŭdata de la longharuloj, kiuj tuj ekkomprenis mian arton...”. Sed, prenita de l’emocio, post prezenti “Lamentos”, de Pixinguinha, kaj dum ekludadis la unuaj agordoj de “Murmurando”, de Fon Fon, li suferis sian unuan koratakon.

Komence de Aŭgusto de 1969, Jacob interrumpis sian ĉeestadon en Brasília, kie traktiĝis kun Dr-o Veloso kaj revenis al Rio, por repreni siajn funkciojn en la Popolmuzika Konsilantaro de la Son-Imaga Muzeo de RĴ, kie li okupadis na 22-an seĝon, kaj la enregistroj de sia radiprogramo en Nacia Radio – Jacob kaj siaj Ordiskoj – unu el la pokaj programoj kiu, en la brazila radio, specialigis en ŝoro kaj sambo, ĉiam dissendita je la 23:30 horo.

La formo de la programo estis ideata de Jacob mem. Kun sia plenpova radiista voĉo, Jacob, antaŭ prezenti la muziko, ĉiam komentadis faktojn rilatajn al la interpretisto, komponisto aŭ al situacio pri kiu travivadas la brazila popolmuziko.

Tiam, post la dua koratako, Adylia, antaŭzorgeme, ne plu permesadis Jacobon eliri sola. Sed, je la 13-a de Aŭgusto 1969, merkredo, Jacob kiu ekde kiam revenis el Brasília scivolemis pri sia amiko Pixinguinha, pri kiu li sciis travivi iajn problemojn, decidis iamaniere viziti lin. Adylia, kiu estis malsana kaj pro tio ne povis akompani lin, finfine akordis. Inter alie, Jacob volis decidi kune kun Pixinga la realiĝadon de olda revo. Enregistri diskon nur kun muzikoj de la maljuna majstro, kaj kies monrevenon estus nur al li donata.

Jacob estis kun sia amiko dum la tuta posttagmezo, kaj reveninte domen, ankoraŭ en la aŭto suferis sian trian koratakon, mortinte en la brakoj de sia edzino kuŝanta en la verando de ilia domo, estis pli-malpli la 19-a horo.

Dum tia semajno, Jacob enregistris, en Nacia Radio, tri programoj kiuj ne estis elsenditaj. En la lasta, dissendota en la 15-a, vendredo, lia malferma parolado estis dediĉita al relanĉado, fare de Som registrejo de kolekto “É Bossa mesmo”, kum muzikoj de la ĵus mortinta kantisto Ataulfo Alves. Tiam, Jacob salutis la lanĉadon, sed ĝi faris seriozaj kritikoj al registrejoj, kiuj ne sufiĉe disvastigis la artistojn kiam vivantaj, kaj kiuj avide monserĉis pere de kolektoj post iliaj mortoj. (Kiel vidite, tio estis nekredeble profeta dokumento, ĉar, post kelkaj tagoj, Jacob mem mortintus.)

Tio kio li denoncis pri Ataulfon dum sia lasta programo okazintus kun li mem. Dum siaj kvin lastaj vivjaroj, sur la pinto de sia kariero, Jacob enregistris nur unu diskon (Vibrações), unuanime konsiderata la plej bona el ĉiuj la siaj, kaj ankaŭ unu el la plej bonaj brazilaj instrumentaj diskoj por ĉiam. Post sia morto ĝia hodiaŭ, oni lanĉis pli-malpli 10 diskojn kaj 15 kd-ojn de la mandolina majstro.

Jacob trans la tempo

La verko de Jacob do Bandolim multe transcendis la limojn de Radio Gŭanabara, kie li ekkomencis en 1934, kun la grupo “Jacob e Sua Gente”.

La jaroj pasiĝis, siaj diskoj estis eldonitaj, vojaĝadis kaj estis reeldonitaj en Japanio kaj Usono. Muzikistoj tra la mondo adoras kaj interpretas sia repertuaro, en Francio, Venezuelo, Egipto, Rusio kaj Portugalio, redisegnante la realaj limoj de sia verko.

La koncertista rusa pianisto Sergej Dorenskij, kiu frekventadis Jacarapagŭa’ en la 60-aj, ĉeestis la “noktaj vesperoj” tie okazintaj, reveninte Moskvon, renkontis kun Arthur Moreira Lima, kiu tiam studadis pianon kaj rakontis kion li travivis en la jacoba domo. Arthur tiam kompromisis sin en alvenigi al la manoj de Dorenskij, la diskoj de Jacob.

Monatoj poste, mezes de Moskvo, riana ŝoristo, tiu arkitekto kaj kultura movadano Alfredo Britto donadis al la rusa pianisto unu kolekto de diskoj de Jacob. Kelkaj tagoj poste, Radio Moskvo elsendadis programoj pri nekonata kaj dista muzikstilo, prezentante virtuozan interpretisto, kiu elprenis nekredeblaj sonoj el muzikilo kiu rememoris balalaikon, kaj kiu havis tre komplikan nomon: Jacob do Bandolim, nelima. Kaj ĝis hodiaŭ, raraj estas la ŝorrondoj kiuj ne aŭdiĝas mandolinaj stringoj, tiel kiel raras la mandolinistoj kiuj ne havas Jacob-on kiel sian muzika referenco.

Jacob do Bandolim (IV- Televido kaj "Orepoko")

Televido

En 1955, Jacob estis invitita de TV Record de San-Paŭlo organizi TV-montro, muzikprogramo pro Ŝoro nomigita “Ŝorista nokto”. Tioma estis la furoro de ĝi kaŭzita ke TV Record alvokis ĝian precipan prezentiston, Blota Jr., kiel “ceremonia-majstro”, kaj la programo estis lanĉita en la 12-a de Majo de 1955.

Jacob, perceptinte la gravecon havi “vivan” programon en unu el la precipaj landajtelevidkanaloj, invitis gravajn ŝoristojn, inter ili la majstro Pixinguinha (piŝinginja), kun kiu ludis vive dum la programo, akompanataj por la regiona muzikgrupo de la TV Record, sed gardis la novaĵon ĝis la fino: enmentis surscene tiu kiu por ĉiam estus la plej granda regiona muzikgrupo, kun ĉirkaŭ 70 amatoraj muzikistoj.

Ĉioma estis la furoro kaŭzita ke, en 1956, TV Record realigis la “2-an Ŝoristan Nokton”. Kontenta pri la furoro de la grandega regiona de la unua programo, laŭdata de la majstroj Pixinguinha kaj Guerra Peixe, Jacob supreniris kaj surscene demetis ankoraŭ pli grandan muzikgrupon, kun 133 da membroj, tiele formata: 17 mandolinoj, 14 akordeonoj, fluto, fluteto, tenora saksofono, trombono, 4 violonoj, 4 tenoraj gitaroj, 18 ukeleloj, tamburino, 40 gitaroj, 5 ritmiloj kaj 3 drumoj. La granda mandolinisto Isaías Bueno, tiam nur 19-jara, estis unu el la steluloj el tiaj du noktoj.

Malfeliĉe, laŭ informoj el TV Record, la vidbendo el tiuj du noktoj estis detruita. Oni ne scias ĉu per la incendia fajro aŭ per la malklrado de iajn televidestroj kiuj frekvence reutiligis bendoj el antikvaj programoj por novaj enregistroj.

La graveco kaj respekto por Jacob en la muzika medio konduktis lin al prezentado en ĉiuj grandaj televidkanaloj siaepoke: Record, Rio, Excelsior, Tupi kaj Globo.

La “Época de Ouro” (Orepoko)

Je la fino de la 50jaroj, Jacob ankoraŭ enregistradis kun la “Regional do Canhoto”, sed ili havis malfacilaĵojn por renkontiĝi pro la ĉiamplena agendo de la grupo, ĉiam ege disputata de grandaj kantistoj. La lasta partopreno de Regional do Canhoto kun Jacob estis en la disko "NA RODA DE CHORO", enregistrita dum Marto de 1960. En sia konceptado, Jacob necesadis muzikgrupo kiu akompanadis lin kaj kun kiu li kunvenadis ĉiam, kiam necese. La nova muzikgrupo, kreita laŭ siaj ideoj kaj kun trajo de ekskluziveco, regule partoprenis la muzikajn noktojn dum la sabatoj en Jacarepaguá kaj estis formata de Dino 7 Cordas, César Faria kaj Carlos Leite (gitaroj), Jonas Silva (ukelelo) kaj Gilberto d’Ávila (tamburino).

Kun ili, Jacob faris 2 diskoj, “CHORINHOS e CHORÕES” (1961) kaj “PRIMAS e BORDÕES” (1962), kun respektive la nomoj “Jacob e seu Regional” kaj “Jacob e seus Chorões”. En 1966, Jacob, que afirmadis transpasitan la “regionan” fazon, rebaptis tiun grupon kun la nomo CONJUNTO ÉPOCA DE OURO, enregistrante kun ili la disko “VIBRAÇÕES (1967), en kiu partoprenis Jorge José da Silva, alinomita “Jorginho do Pandeiro" kaj la legenda spektaklo kun Elizeth Cardoso kaj Zimbo Trio, en la Teatro João Caetano (1968)”.

Kuriozaĵo estas ke tri el la kvin membroj de ÉPOCA DE OURO estis, kiel Jacob, krom bonegaj muzikistoj, publikaj funkciuloj: César fariĝis Justec-Oficiro; Carlos estis doganisto kaj Jonas, funkciulo en Niteroj, kiu certe lin permesadis plej proksiman kontakton kun Jacob.

Jacob do Bandolim (III - Enregistroj)

Dum la 40-a jardeko, la “Regiona” de Benedito Lacerda okupis la postenon de plej populara muzikgrupo kaj Jacob dividadis lian tempon inter Tribunalo kaj muziko, kie lia precipa funkcio estis ludi en radioj, precipe akompanante gekomencantoj. Sed en 1941, invitita de Ataulfo Alves, li partoprenis de enregistroj “Leva meu samba” (Ataulfo Alves) kaj la fama “Ai, que Saudades da Amélia” (Ataulfo Alves kaj Mário Lago).

En 1947, Jacob lanĉas pere de enregistrejo Continental, lia unua disko kiel soloisto, ia 78 rpm kontenante ŝoron el li mem, “Treme-treme”, kaj la valso “Glória”, de Bonfiglio de Oliveira, kun granda furoro. Li estis akompanita de muzikgrupo kiuj ludadis kun li en radioj, alnomata en la disko “César e seu conjunto”, formata de César Faria kaj Fernando Ribeiro, gitaroj; Pengvino, gitareto kaj Luna, tamburo.

En 1949, RCA VICTOR dungas lin, kie li restis ĝis la fino de sia kariero. Li entute enregistris 52 diskoj de 78 rpm, 12 de 33 rpm, du envivaj, kaj disversaj partoprenoj en diskoj de aliaj artistoj kaj ankaŭ kolektoj. Li enregistris ankoraŭ unu disko por CBS. De 1949 ĝis 1951 li enregistris kun la muzikistoj de Radio Ipanema, ĉiam kun ĉeesto de César Faria. Ekde marto de de1951 ĝis marto de 1960, akompanis lin akompanita de Regional de Canhoto. Dum tiam, en kelkaj registroj, orkestroj akompanis Jacobon.

Suito "Retratos" - Veran defion

Inter la fino de 1956 kaj 1958, Radamés Gnatalli komponis retratojn, suito por mandolino, orkestro kaj regiona grupo, kie li omaĝis, en ĉiu movado, unu el la kvar komponistoj kiuj li mem konsideradis geniaj kaj fundamentaj en la formado de nia instrumenta muziko: Pixinguinha [piŝinginja] , Ernesto Nazareth, Anacleto de Medeiros kaj Chiquinha [ŝikinja] Gonzaga.

Kiel ĝi estus fotografion el la animo de ĉiuj el la omaĝataj, Radamés enmetis en la unua movado ŝoron bazitan sur Carinhoso, en la dua, valso en Expansiva, en la tria, Schottisch rememorante Três Estrelinhas kaj en la kvara movado, Maxixe "a la" Corta Jaca. Verko de rara beleco kaj petante soloisto sentema kaj kun muzika kono. Radamés dediĉis RETRATOS-n Jacoben, kiu, por ĝin ludi, deviĝis sin profundigi siajn konoj el muzika teorio, komencitaj en 1949, helpata de Chiquinho do Acordeon (Romeu Seibel) kaj sia memobstino. Jacob registris la radian estrenon de Retratos, ludata de Chiquinho en Nacia Radio, en la fino de 50-jaroj kaj, ekde tie, ree studis la verkon por, finfine, enregistri ĝin en 1964. Maje samjare, Jacob skribas leteron Radamés-en por konfesi ke “valoris la penon resti endome dum la karnavalo de 1964, devorante kaj aŭtopsiante la plej malgrandaj detaloj de la verko...”, Jacob, kiu ekkomencis ludante perorele kaj fanatikis por testludoj, riveladis nun novan vangon: tia de studema muzikisto. Aŭguste ’64, Jacob preparis la unuan publikan ludadon de Retratos, akompanata de CBS-a Orkestro, en la Belarta Muzeo de Rio-de-Ĵanejro.

“Retratos” estis kvalita salto en Jacob-a kariero kaj en brazila muziko. La perfekta kunfandiĝo inter kamerata kaj popola lingvaĵoj, Radamés inaŭguris novan dimension en Ŝoro, kiu nur maturiĝus post 20 jaroj.

Jacob do Bandolim (II - la kariero)

Decidinte ke mandolino estis “lia negoco” kaj koncentrita en ĝi, Jacob, tiu momente, ekkomencis sian radian karieron. Laŭ li, sen profesiaj intencoj, inskribiĝis kaj venkis, en 27.05.1934, la “Programa dos Novos”, en Radio Gŭanabara, organizita de ĵurnalo “O Radical”, venkinte 28 konkurantoj kaj ricevinte plejan gradon de ĵurantaro komponata, inter aliaj, de Orestes Barbosa, Francisco Alves e Benedito Lacerda.

Tiela estis la furoro ke la Radistacio kontraktis Jacobon, kiu interŝanĝadis la prezentadon kun jam fame konata grupo de Benedito Lacerda, “Gente do Morro”, akompanante la precipaj artistoj de tia epoko. Inter ili, Noel Rosa, Augusto Calheiros, Ataulfo Alves, Carlos Galhardo, Lamartine Babo. Konsekvence, sia grupo, formita de Osmar Menezes kaj Valério Farias "Roxinho" en la gitaroj, Carlos Gil en gitareto, Manoel Gil en tambureto kaj Natalino Gil en ritmo, nomita estis “Jacob e sua gente”.

Ekde tiam, li estis “habitué” de radiaj ondoj, gajnante monon kaj prezentante sin en ĉiuj tiamaj radistacioj: Cajuti, Fluminense, Transmissora (aktuala Radio Globo), Mayrink Veiga, kie ludadis en la fama Programa do Casé kaj Radio Ipanema, poste Radio Mauá, kie Jacob havis programon sian.

Lia aktiveco estis tia, ke li ludis diversfoje en sama tago, en Radio Educadora (en siaj 3 sidejoj), Radio Clube do Brasil kaj Radio Sociedade, feliĉe ĉiuj esits proksimaj, en urbocentro de Rio.

De 1955 ĝis 1959, li laboris por Radio Nacional, kie li prezentiĝis kun regiona grupo de César Moreno. Gi revenis tien jaroj poste, kiam li faris epokon kun sia programo “Jacob do Bandolim kaj siaj Ordiskoj”, en aero ĝis sia morto, kiam lia lasta programo, enregistrita unu tagon antaŭ neniam disaŭdiĝis.

En 11.05.1940, Jacob edziĝis al Adília Freitas, sia granda, porĉiama, kompanistino. En 03.02.1941, naskis Sergion, estonta komponisto kaj ĵurnalisto, kaj en 1942 Elena, filino amata de Jacob, estonta dentistino.

La unuaj jaroj estis malfacilaj, ĉar la pagoj de la radio ne sufiĉis por gepara vivo. Tiam kiam riveliĝis profundan amikecon kaj apogon de la gitaristo kaj komponisto Ernesto dos Santos (Donga) kaj sia edzino, la kantistino Zaira de Oliveira al Bittencourta geparo. Persona kaj materia apogo kiu venis bonhore, ĉar, laŭ Elena, sian patrinon komentadis ke “...kelkfoje ili liberis nin de la malsato...”.

Pli eksperta ekkonante profesiajn malfacilaĵojn, Donga konvinkis Jacobon por kandidatiĝi al oficiran postenon, ideo brakumita de la mandolinisto, ĉar ĉiam intencis havi stabilecon kiu permesus lin realigi siajn “saraus” kaj disvolvi sian arton sin esti devigata poreterne akompani kantistoj kaj novuloj, tio krom la timo perdi sian independencon antaŭ la premoj de enregistrentreprenoj, kaj tial, ne volante cedi al la fonografia industrio, Jacob kandidatiĝis al publika posteno, nomita “Laŭĵura Skribisto de Justeco de Rio-de-Ĵanejro", sed daŭrigis ludante mandolinon, ĉiam pli.

Jacob do Bandolim (I - la komenco)

JACOB PICK BITTENCOURT naskiĝis en 14/02/1918, en Rio-de-Ĵanejro. Solenaskita filo de Francisco Gomes Bittencourt kaj la polino Raquel Pick, vivadis en la domo n-ro 97 de la strato Joaquim Silva, en Lapa, kie, ne havante multe da amikoj kaj malpermesita ludi surstrate, li kutimadis aŭdi violonon ludata de franca blinda najbaro.

Kaj tiu estis lia unua muzikilo, gajnita de la patrino kiam li 12-jariĝis. Sed, ne adaptinta al arko de la violono, li ekuzis harpinĉojn por ludi la stringoj. Post multaj rompitaj stringoj, familia amikino diris: “kion volas tiu knabo estas ludi mandolinon...”. Kelkaj tagoj poste, Jacob gajnis mandolinon, aĉetita en Guitarra de Prata. Ĝi estis duonronda napola modelo, kaj, laŭ Jacob mem: “tio detruis miajn fingrojn, sed mi ekkomencis...”

Li ne havis instruiston, ĉiam memlernadis. Tentis ripeti permandoline muzikerojn kantataj de sia patrino aŭ de aliuloj. 13-jara, el siadoma fenestro, li ekaŭdis unuafoje choro-n, É DO QUE HÁ, komponita kaj enregistrata de Luiz Americano. La muziko estis ludata en la antaŭa edifico, kie vivadis direktino de Registrejo RCA. “Mi neniam plu forgesis la impreson kaŭzitan” dirus Jacob jarojn poste.

Rare eliradis li, ĉar lia vivo estis frekventi lernejoj kaj ludi mandolinon.Vizitadis, post klasojn, muzikilbazaro Casa Silva, kie manumadis la mandolinojn.

Iutage sinjoro kiu prenis riparotan gitaron, aŭdis Jacob-on ludantan kaj interesiĝis. Donis lin karton por prezentadon en Radio Philips. Leginte la karton, Jacob surpriziĝis, ĉar la inviton venis persone el Luiz Americano. Jacob iris kun amiko ĝis la pordo de la emisiejo, sed, eble ne konsiderante sin ĵus preparita, rezignis kaj disŝiris la karton.

En la 20-an, dec., 1933, prezentiĝis unuafoje, ankoraŭ kiel amatoro, en Radio Gŭanabara, kune kun grupo formata de amikoj, o Conjunto SERENO. Ili ludis la choro-n "Aguenta Calunga", el Atilio Grany, san-paŭla flutisto. Jacob malamis sian prezentadon kaj decidis praktiki ion plu tiaepoke li ankoraŭ ludis “perorele”.

Alifoje, en la sama Casa Silva, konata interpreto de portugala gitaro Antonio Rodrigues aŭdis Jacob ludanta la gitaron. Impresita, li invitis Jacobon akompani lin pergitare dum siaj prezentadoj.

La 05-an de Majo de 1934, Jacob ludis en la Programa Horas Luzo-Brasileiras, en Radio Educadora kaj, samtage nokte, en Clube Ginástico Português, kune kun Antonio Rodrigues kaj la kantistoj de fado Ramiro D' Oliveira kaj Esmeralda Ferreira. Jacob surpriziĝis kun la intereso de l’ fadistoj pri sia gitaro. Plie, li ĉeestis bongustaj noktomanĝoj kaj konis kelkajn famajn portugalajn artistoj kiel la kantistino Severa kaj la guitaristo Armandinho. Bona manĝaĵo, rekonado, eksperienco, sed nenia mono. La fada fazo estis mallonga, la mandolino alvokadis Jacobon.